Het voormalige kasteelterrein. Vandaag de dag in gebruik als kinderboerderij. .

Het Steenhuis van Dirk van Teylingen

Het Steenhuis van Dirk van Teylingen is een verdwenen ronde waterburcht.

Het kasteelterrein ligt in Warmond (Zuid-Holland), naast het voormalige klooster “Mariënhaven”.

De stichting van het kasteel

Het Steenhuis is gesticht door Heer Dirk van Teylingen (1244-1282). Hij was de oudste zoon van Heer Willem II van Teylingen.

Dirks Steenhuis bestond uit een onregelmatige ronde muur (ca. 40 meter in doorsnee) met aan de noordwestkant een zware woontoren (van 11 x 14,50 meter) en aan de zuidoostkant een poorttoren, beide gebouwd tegen de binnenkant van de ringmuur (zie de plattegrond hiernaast).

Plattegrond van het verdwenen kasteel. Boven de woontoren met aanbouwsel. Onder de ingangstoren. In het rood de muren van het latere “bouwhuis der monniken” (15de eeuw). .

In 1276 droeg Dirk van Teylingen het kasteel op aan Floris van Avesnes. Deze trad op als landsheer namens zijn neef graaf Floris V van Holland [uitleg]. Het feit dat Dirk van Teylingen het kasteel opdroeg aan Floris van Avesnes in plaats van aan de werkelijk landsheer graaf Floris V wekte veel wantrouwen bij de graaf, die de Van Avesnes een jaar later Holland uitjoeg (zie Huis te Riviere).

Een vroeg einde

Al in 1282 overleed Dirk van Teylingen. Hierop kwam “het steenhuis” in handen van zijn tweede zoon Jan van Teylingen (†1304). Het lijkt erop dat Jan van Teylingen daadwerkelijk op het kasteel heeft gewoond: niet alleen is er geen ander kasteel bekend dat hem toebehoorde, ook tonen de archeologische vondsten aan dat het steenhuis juist in Jans tijd zeer intensief bewoond werd.

Na het overlijden van Jans dochter Margriet van Teylingen (vóór 1316) verviel het kasteel waarschijnlijk terug aan de leenheer de graaf van Holland. Daarna gaf deze het kasteel in leen aan de vrouwe van Voorne Catharina van Durbuy.
Waarschijnlijk was het kasteel toen al erg bouwvallig geworden, want in 1330 gaf de graaf van Holland geld aan Catharinas zoon om het kasteel op te laten knappen.

Catharinas kleindochter Machteld van Voorne gaf het kasteel in 1358 nog in leen aan haar neef Hendrik van Borselen. Maar al snel daarna zal het kasteel wel afgebroken zijn geweest: het kasteelterrein en het bijbehorende land werden in 1386 namelijk geschonken aan de abt Ten Kampe om daarop een klooster te bouwen...

Het klooster

Pas na 1400 begon de bouw van het klooster daadwerkelijk. Ten behoeve daarvan werd in de zuidoosthoek van het kasteelterrein een (thans verdwenen) "bouwhuis der monniken" opgetrokken.

De ronding van het kasteelterrein laat de loop van de verdwenen ringmuur nog zien. .

Maar ook het klooster zou niet lang blijven staan. Aan het begin van de tachtigjarige oorlog, in 1573, kwamen de Spanjaarden de nabijgelegen stad Leiden belegeren. En nu waren de Leidenaren bang dat de Spanjaarden in verschillende gebouwen om de stad heen onderdak zouden vinden, om van daaruit de stad te belegeren. De Leidenaren kwamen dus naar Warmond en staken het klooster en andere gebouwen in brand. Het klooster werd niet herbouwd.

Waar het klooster had gestaan werd in 1750 een Franse kostschool opgetrokken. In 1821 werden er nieuwe gebouwen opgetrokken waar tegenwoordig een verpleeghuis annex bejaardenoord is gevestigd (zie laatste foto).

Ondertussen werd het kasteelterrein gebruikt als moestuin...

Opgravingen

In 1965 werd het kasteel door Prof. Renaud opgegraven. De meeste bakstenen van het kasteel bleken uitgegraven te zijn (op enkele plaatsen na), maar de overgebleven paalfundering gaf de loop van verdwenen kasteelmuren nog aan. Naast de kasteelresten werden o.a. ook de puinbanen gevonden van twee gebouwen uit de 15de eeuw (waaronder het “bouwhuis der monniken”).

Vandaag de dag

Op het kasteelterrein is nu een kinderboerderij gevestigd (Kinderboerderij De Kloosterhof). Een gedeelte van het terrein is vrij toegankelijk.

Foto hierboven: de huidige gebouwen op de plek van het voormalige klooster “Mariënhaven”.

[Hoofdmenu]

Tekst: Mathieu Fannee

Geraadpleegde literatuur:

Janssen, H.L., J.M.M. Kylstra-Wielinga, & B. Olde Meiering (red.) (1996). 1000 jaar kastelen in Nederland, Functie en vorm door de eeuwen heen, Uitgeverij Matrijs, Utrecht, p.48-49, p.55;

Klok, R.H.J. (1977). Archeologisch reisboek voor Nederland, 2de herziene druk, Fibula-van Dishoeck - Haarlem, p.239-241;

Oosterhuis, T. (1999). De moordzaak Floris de Vijfde. Hernieuwd onderzoek naar de ware schuldigen. Balans, Amsterdam, p.184;

Reijen, Paul E. van (1976). Middeleeuwse kastelen in Nederland, Unieboek b.v., Bussum. (3de herziene druk), p.64-65;

Renaud, dr. J.G.N. (1969). “Heer Dirk's Huis van Teylingen te Warmond” in: Steur, A.G. van der (red.) (1969). Heeren en Buren. Bijdragen tot de geschiedenis van Warmond. Kruseman's Uitgeversmaatschappij N.V., Den Haag, p.13-19;

Renaud, J.G.N. (1984). "Warmond of Voorhout" in: Castellogica nr I, NKS, p.53-70;

Renaud, J.G.N. (1985). "Warmond of Voorhout II" in: Castellogica nr I, NKS, p.105-118;

Schrage, A. & A. van Noort (2007). Lesbrief Warmondse Geschiedenis. Historisch Genootschap Warmelda, Druno & Dekker, Noordwijkerhoud, p.3, 4, 7, 9, 10;

Stöver, Jos et al (2000). Kastelen en buitenplaatsen in Zuid-Holland, Walburg Pers, Zutphen, p.100; p.446;

http://kasteleninnederland.nl/kasteel4417.php;
http://www.allesweb.myserver.org/kastelenteam/017a/steenhuis.htm;
http://www.hollandrijnland.nl/index.php?site=10&lang=&page=449.451;

Illustraties:
(foto's) Mathieu Fannee;
(plattegrond) Mathieu Fannee, naar een plattegrond op p.108 van het hierboven genoemde artikel van J.G.N. Renaud (1985);