De toegangsgebouwen van het kasteel, met rechts één van de poorttorens. .

Kasteel Montfoort

Kasteel Montfoort is een voormalig rond waterkasteel.

Hiervan bestaan alleen nog de toegangsgebouwen van de voorburcht (noordkant) en een stuk van een toren van de hoofdburcht (zuidkant). Het kasteel staat in Montfoort (Utrecht).

De stichting van het kasteel

Het kasteel werd gesticht rond 1170. De bisschop van Utrecht Godfried van Rhenen bouwde toen verschillende burchten om het Sticht (Utrecht) te verdedigen. Kasteel Montfoort diende om de grens met het graafschap Holland te bewaken.

In die tijd bestond het kasteel uit een ronde donjon uit tufsteen, met aan de noordkant een voorburcht. In de 13de eeuw werd vervolgens een bakstenen ringmuur opgetrokken.

De eerste bewoners

De twee poorttorens. .

De bisschop van Utrecht vertrouwde het kasteel toe aan een burggraaf. De oudst bij naam bekende burggraaf was Everard van Montfoort (vermeld in 1227). Na hem wordt in 1260 ook zijn kleinzoon Wouter van Montfoort genoemd.

Maar nu was Wouter de laatste mannelijke telg uit zijn geslacht. Na zijn overlijden kwam het kasteel in handen van zijn dochter Alix, die trouwde met ridder Boudewijn van Randerode. Maar ook Boudewijn werd de laatste mannelijke telg uit zijn geslacht. Hij had wel een dochter, die trouwde met ridder Roelant de Rover.

Oorlog!

Ondertussen kwam kasteel Montfoort in andere handen! De bisschop van Utrecht verkeerde in financiële moeilijkheden en zag zich genoodzaakt allerlei goederen te verpanden. En nu werd kasteel Montfoort verpand aan de edelman Herman van Woerden.
De bisschop had ook het noordelijker gelegen kasteel Vreeland verpand aan heer Gijsbrecht van Amstel. Gijsbrecht van Amstel maakte hier misbruik van: hij stichtte een tol bij Vreeland waarmee hij de handel naar Utrecht beheerste.

Hierdoor raakte Gijsbrecht in conflict met de bisschop van Utrecht, waarop Gijsbrecht de hulp riep van Herman van Woerden. De bisschop riep op zijn beurt de hulp van graaf Floris V van Holland...
Floris kwam Kasteel Vreeland belegeren en nam het in. Daarna werd kasteel Montfoort belegerd. Maar het kasteel was zo sterk dat het pas een jaar later, in 1281, kon worden ingenomen!

Kasteel Montfoort kwam hierna weer terug in handen van het geslacht De Rover. In 1281 werd Hendrik de Rover erkend als burggraaf van Montfoort.

Weer oorlog!

De burggraven van Montfoort uit het geslacht De Rover raakten op hun beurt ook regelmatig in conflict met de bisschop van Utrecht.

Eerst was het Zweder van Montfoort die in 1353 rebelleerde tegen de bisschop Jan van Arkel. De bisschop kwam het kasteel belegeren, waarop Zweder zich overgaf. Zweder moest veel losgeld betalen en moest ook een deel van zijn macht (de hoge rechtspraak) inleveren.

In 1387 probeerde Hendrik van Montfoort de verloren macht weer aan zich te trekken. Hierop kwam de toenmalige bisschop van Utrecht Floris van Wevelinckhoven met een leger naar Montfoort en belegerde de stad. Hij liet een blijde (katapult) oprichten en stelde ook 16 kanonnen op! Na zestien weken gaf Hendrik van Montfoort het op en beloofde weer gehoorzaamheid aan de bisschop.

De laatste bewoners

De burggraven van Montfoort uit het geslacht De Rover hielden het kasteel in hun bezit tot 1580. In dat jaar overleed Jan III van Montfoort zonder mannelijke erfgenaam na te laten.
Jan III werd opgevolgd door zijn zus Philippota, die trouwde met Jean de Merode. Vele jaren later, in 1648, verkocht Ferdinand Philips de Merode het kasteel aan de Staten van Utrecht.

Verwoesting

In 1672, toen het leger van Lodewijk XIV de Republiek der Verenigde Nederlanden aanviel, werd Montfoort door de Fransen bezet. Na een maand vertrokken de Fransen weer, maar in november 1672 kwamen andere Franse troepen naar Montfoort. Deze bliezen het kasteel op. Het kasteel werd nooit meer herbouwd.

Na de verwoesting stond alleen nog een deel van de voorburcht overeind: het oude poortgebouw en de oostelijke vleugel van de voorburcht met zijn achtkantige toren (zie foto hiernaast).

Deze gebouwen werden in 1859 in gebruik genomen als plaatselijke gevangenis. Daarna werd er een tuchtschool voor meisjes in gevestigd.
In 1974 werd het gehele complex verkocht aan de gemeente Montfoort. In 1990 bouwde de gemeente op het terrein van de voor- en hoofdburcht een gemeentehuis.

Vandaag de dag

In het kasteel is nu een restaurant gevestigd. Het is niet te bezoeken, maar men kan er vrij omheen lopen.

Foto's hierboven: (links) de binnenplaats, achter de toegangsgebouwen; (rechts) de resten van een toren aan de zuidkant van het kasteel.

[Hoofdmenu]

Tekst: Mathieu Fannee

Geraadpleegde literatuur:

Clifford Kocq van Breugel, J.R. & J.D.M. Bardet (1966). Kastelenboek Provincie Utrecht, Kemink & zoon, Utrecht, p.169-173;

Janssen, H.L., J.M.M. Kylstra-Wielinga, & B. Olde Meiering (red.) (1996). 1000 jaar kastelen in Nederland, Functie en vorm door de eeuwen heen, Uitgeverij Matrijs, Utrecht, p.47-48;

Kransberg, D. & Mils, H. (1979). Kastelengids van Nederland; Middeleeuwen. Fibula-Van Dishoeck, Haarlem, p.92-94;

Sarfatij, H. (1991). "Het kasteel van Montfoort (U)" in: Castellogica II nr 3, NKS, Doorn, p.258-260;

http://www.kasteleninnederland.nl/kasteel1174.php;
http://www.meertens.knaw.nl/nfd/detail_naam.php?naam=Rover,%20de;
http://www.kasteleninutrecht.eu;
http://www.absolutefacts.nl/kastelen/data/montfoortkasteel.htm;
http://www.hetutrechtsarchief.nl/thema/tijdbalk/1170;
http://www.kasteel-montfoort.nl/;

Illustraties:
(tekening) Nederlandse Kastelenstichting / Roelant Roghman, 1646-1647 (Uit: De kasteeltekeningen van Roelant Roghman, Canaletto, 1989), gevonden op http://kastelenbeeldbank.nl/Utrecht/Montfoort-Montfoort/index.htm;
(foto's van het kasteel) Mathieu Fannee;