Kasteel Heukelum

Kasteel Heukelum is een in aanleg middeleeuws kasteel dat later verbouwd is tot een buitenplaats. Het staat tussen Heukelum en Asperen (Gelderland).

Het kasteel ligt bij het riviertje 'de Linge'. Het vervulde vroeger de functie van tolburcht voor de passerende schepen.

De stichting van het kasteel

Het kasteel is gesticht rond 1280 [meer weten]. De oudst bekende bewoner was ridder Otto I van Heukelum (ca.1230-1290), een zoon van de heer van Arkel Herbaren II van der Leede.

Over de oudste geschiedenis van het kasteel is weinig bekend. Vaak is geschreven dat het kasteel in 1353 werd verwoest, maar dit verhaal klopt niet. De verwarring is ontstaan doordat kasteel Heukelum ook 'de Merkenburg' wordt genoemd: in 1353 werd wel een kasteel 'de Merkenburg' verwoest, maar het betrof een ander kasteel met dezelfde naam in Schalkwijk aan de Lek bij Utrecht.

Het kasteel rond 1647, vanuit het oosten. Rechts is de nog bestaande poorttoren te zien.

Als kasteel Heukelum in de 14de eeuw niet werd verwoest, het werd toen in ieder geval wel verbouwd: in die tijd werd de huidige poorttoren namelijk opgetrokken. Het maakte deel uit van een rechthoekig waterkasteel (zie tekening). Aan de westzijde van het kasteel lag ook een voorburcht.

De tachtigjarige oorlog

Het kasteel bleef in het bezit van het geslacht Van Arkel van Heukelum tot in de 16de eeuw. Toen brak de tachtigjarige oorlog uit (1568-1648).

Op het nabij gelegen kasteel de Waardenburg had Catharina van Gelre (een bastaarddochter van Karel van Gelre) honderden Spaanse soldaten gelegerd, want zij had in de oorlog de partij van de Spaanse koning gekozen. Hierop kwam Willem van Oranje in 1574 de Waardenburg belegeren. Dit kasteel werd ingenomen en Catharina van Gelre werd gevangen gezet. Zij zou ter dood worden gebracht maar Willem van Oranje verzette zich ertegen. Uiteindelijk werd Catharina van Gelre verbannen naar kasteel Heukelum, waar zij in 1601 op hoge leeftijd overleed.

Het kasteel kwam vervolgens in handen van Jacob de Thiennes, heer van Castre en opperbaljuw van Vlaanderen. Later kwam het kasteel in handen van zijn neef Thomas de Thiennes, graaf van Rumbeke, maar deze verbleef zelden op het kasteel.

Verwoesting

In 1672, toen het leger van Lodewijk XIV de Republiek der Verenigde Nederlanden aanviel, werden de stad en het kasteel van Heukelum door de Fransen in brand gestoken.

Het kasteel werd grotendeels verwoest. Alleen de poorttoren werd gespaard (zie foto hiernaast).

Van middeleeuwse burcht tot moderne buitenplaats

In 1734 verkocht het geslacht De Thiennes het verwoeste kasteel aan de familie Van der Stel. Deze familie liet op de resten van het kasteel het tegenwoordige huis optrekken en nam daarin de middeleeuwse poorttoren op.

In 1788 werd het kasteel verkocht aan het geslacht Van Gennep. Sindsdien is het kasteel door koop nog een paar keer van eigenaar veranderd.

Vandaag de dag

Het kasteel wordt particulier bewoond en is dus niet toegankelijk. Wel is het kasteel goed te zien vanaf de weg.

Foto hiernaast: detail van de poort van het park bij het kasteel.

[Hoofdmenu]

Tekst: Mathieu Fannee

Met dank aan:
- de Stichting Vrienden van Oud Heukelum, van wie ik enthousiaste en boeiende verhalen over het kasteel en de regio heb mogen horen.
- Robbie Dell'Aira voor zijn uitleg over de vermeende verwoesting van 1353.
- Jan-Willem Ruyten voor het toesturen van informatie over de stichtingsdatum van het kasteel.

Geraadpleegde literatuur:

Dell’Aira, R. (2006). “Voor een kasteel met ziel is altijd geld” in: Kastelenkatern, periodiek van de Nederlandse Kastelenstichting, december 2006, nummer 18, jaargang 8 , p.4-5;

Kransberg, D. & Mils, H. (1979). Kastelengids van Nederland; Middeleeuwen. Fibula-Van Dishoeck, Haarlem, p.151-152;

http://ftp.castel.nl/~smita01/oude_v__arkel_tak.htm;
http://home.planet.nl/~eric.ouwerkerk/generaties/Ooms12.htm#n18565152;
http://www.zuiderent.ch/kwst/gen21.htm;
http://www.kastelen.nl/content/documenten/kk18.pdf;
http://www.heukelum777.nl/;

Illustraties:
(foto's) Mathieu Fannee;
(tekening) Mathieu Fannee, naar een tekening van Roelant Roghman;