De ruïne vanuit het westen. .

De ruïne van het Slot op den Hoef

Het Slot op den Hoef is de ruïne van een vierkante waterburcht met een rechthoekige voorburcht.
Ten noorden van dit kasteel liggen ook de fundamenten van zijn voorganger: een ronde burcht uit de 13de eeuw. (zie: overzicht)

Het Slot op den Hoef was een van de belangrijkste kastelen in Noord-Holland. De resten liggen in Egmond aan den Hoef (Noord-Holland).

De stichting van het kasteel

Het Slot op den Hoef werd gesticht aan het begin van de 12e eeuw door ene Berwout, een rentmeester van de abdij van Egmond.
Berwout had zich verdienstelijk gemaakt voor de abdij en kreeg daarom o.a. een hoeve in leen. Vermoedelijk liet hij op de plek van deze hoeve een houten kasteel optrekken. Dit houten kasteel zal rond 1170 door Berwouts zoon Dodo van Egmond zijn voltooid. [opmerking]

De ronde burcht

De fundamenten van de ronde burcht uit de 13de eeuw. Deze fundamenten liggen aan de noordkant van het kasteelcomplex. .

In 1203 brak de Loonse successieoorlog uit. Graaf Dirk VII van Holland was net overleden, en nu wilden zowel zijn dochter Ada als zijn broer Willem hem opvolgen. Omdat de heer van Egmond Willem steunde, kwam Ada's man de graaf van Loon met een leger het kasteel verwoesten.
Vrij snel daarna werd het verwoeste houten kasteel vervangen door een stenen ronde burcht met aan de zuidzijde een zware toren.

Het vierkante kasteel

Rond 1285 lieten de heren van Egmond een nieuw kasteel optrekken ter vervanging van de oude ronde burcht (zie tekening hieronder).
In 1321 werd het kasteel verwoest door de opstandige Friezen, maar al vanaf 1325 liet Jan I van Egmond het kasteel herstellen. Ook werd het kasteel uitgebreid. Het werd uitgebouwd tot een vierkante burcht met daarnaast een uitgebreide rechthoekige voorburcht.

Een aanzienlijk geslacht

Ondertussen kreeg het geslacht van Egmond steeds meer aanzien: in 1486 werd de toenmalige kasteelheer Jan III van Egmond door keizer Maximiliaan I van Oostenrijk tot graaf verheven. In die tijd werd het kasteel ook verfraaid: de hoofdburcht kreeg onder andere een feestzaal.
Graaf Jan III van Egmond overleed in 1516 en werd opgevolgd door zijn zoon Jan IV (†1528).

Het einde van het Slot op den Hoef

Aan het begin van de tachtigjarige oorlog (1568-1648) was het kasteel in handen van de zoon van Jan IV: graaf Lamorael I van Egmond.
Lamorael was trouw aan Spanje en aan zijn katholieke geloof. Daarnaast probeerde hij steeds de Spaanse koning Filips II en de Nederlandse edelen met elkaar te verzoenen.
Vanwege zijn sympathieën voor de zaak van de opstandige Hollandse gewesten werd Lamorael door de Spanjaarden gevangen genomen. Ondanks zijn trouw aan de Spaanse koning werd hij beschuldigd van hoogverraad en in 1568 in Brussel onthoofd.

Zicht op de noordkant van de voorburcht (vanuit het zuidoosten). .

Het Slot op den Hoef werd door de Spanjaarden geconfisqueerd. Om te voorkomen dat de Spanjaarden dit strategisch gelegen kasteel daadwerkelijk in handen kregen, liet Willem van Oranje het Slot op de Hoef in 1573 in brand steken; er bleef slechts een ruïne over.

De ruïne bleef vervolgens in handen van de heren van Egmond. Echter aan het begin van de 17de eeuw had Lamorael II van Egmond (†1617) zoveel schulden dat de ruïne in 1607 aan de Staten van Holland verviel. In de loop van de 18de eeuw wisten de heren van Egmond het kasteel terug te kopen en lieten twee torens restaureren.
Hierna wisselde het kasteel nog een paar keer van eigenaar en, in 1798, werd het zeer bouwvallige kasteel uiteindelijk aan slopers verkocht. In 1836 was het gehele slot gesloopt, waarna de fundamenten langzaam onder de stuifzand verdwenen.

Opgravingen

Aan het begin van de 20ste eeuw lag de ruïne als een klein eiland in een moeras van biezen en riet. In 1933-36 werden de fundamenten van het kasteelcomplex opgegraven. De vondst van de oudste ronde burcht was een complete verrassing, want die was niet bekend uit de literatuur.
Om de plattegrond van het kasteelcomplex zichtbaar te maken voor het publiek werden de fundamenten opgehoogd.

Vandaag de dag

De ruïne is vrij toegankelijk. De plattegrond van de ronde burcht (13de eeuw) en van het vierkante kasteel met zijn voorburcht (14de eeuw) is heel mooi te zien.
Aan de westzijde van het complex staat buiten de slotgracht de hofkapel nog overeind.

Foto's hierboven:
(links) zicht op de fundamenten van de hoofdburcht vanuit het zuidwesten, met links de pijlers van de toegangsbrug.
(rechts) de hofkapel, gesticht in 1229; verwoest in 1573 en herbouwd in 1633.

[Hoofdmenu]

Tekst: Mathieu Fannee

Geraadpleegde literatuur:

Kalkwiek, K.A. & Schellart, A.I.J.M. (red.) (1980). Atlas van de Nederlandse kastelen, A.W.Sijthoff's Uitgeversmaatschappij b.v., Alphen a/d Rijn, p.144-145;

Kransberg, D. & Mils, H. (1979). Kastelengids van Nederland; Middeleeuwen. Fibula-Van Dishoeck, Haarlem, p.122-123;

Kuipers-Verbuijs, M.J. et al (1997). Ruïnes in Nederland, Waanders Uitgevers, Zwolle, p.232-236;

Reijen, Paul E. van (1976). Middeleeuwse kastelen in Nederland, Unieboek b.v., Bussum. (3de herziene druk), p.97-98;

http://www.kasteleninnederland.nl/kasteel62.php;

Illustraties:
(foto's van het kasteel) Mathieu Fannee;
(tekening van het kasteel) Nederlandse Kastelenstichting / W.J. Hofdijk, uit: Merkwaardige Kasteelen in Nederland, Jacob van Lennep, 1854/1884, gevonden op http://kastelenbeeldbank.nl/Noord-Holland/Egmond-EgmondHoef/index.htm;